BULGARCA DİLBİLGİSİ
 
1. Bulgarca alfabesi
2. İsimlerin cinsiyeti
3. Dişil adların oluşumu
4. Özne zamirleri
5. Olmak fiili
6. İsimlerin çoğul halleri
8. Asal sayılar
9. Belirli ve belirsiz edatlar
10. Sıfatlar
11. Sıfatların belirli edatları
12. Sıra sayıları
13. Doğrudan ve dolaylı nesne zamirleri
14. Bulgarca zamanlar sistemi 1.bölüm
15. Bulgarca fiillerin şimdiki zamanı –I Fiil çekimi
16. Bulgarca fiillerin şimdiki zamanı –II Fiil çekimi
17. Bulgarca fiillerin şimdiki zamanı –III Fiil çekimi
18. Kişisel olmayan biçim "има" and "няма"
19. İsimlerin hitap biçimleri
20. Olumsuzluk
21. Bulgarca fiillerin gelecek zaman biçimi



BULGAR  ALFABESİ- БЪЛГАРСКАТА АЗБУКА

Bulgarcayı öğrenmeye başlamadan önce Bulgar alfabesini öğrenmeniz gerekir.
Bulgarca Kiril alfabesi ile yazılır. Aynı alfabe bazı değişikliklerle Rusça, Ukraynaca, Beyaz Rusça, Sırpça, Makedonca ve bazı Orta Asya Türki dillerde kullanılır.

Bulgar harflerinin her birini yeterince yakın bir biçimde telaffuz edebilmek için onun Türkçe eş değerini veriyoruz. Baştaki ilk derslerde her bir Bulgarca kelimenin ardından telaffuzunun fonetik transkripsiyonu verilecektir.  Bu yüzden sembol isimli sütunda Latin harflerini kullanıyoruz.


You are not allowed to view links.
Register or Login



ÜNLÜ HARFLER - ГЛАСНИ ЗВУКОВЕ

Bulgarcada 6 ünlü harf vardır. а, ъ, о, у, е, и

Bir ünlü harf vurguyla söylendiği zaman açıkça telaffuz edilmiş olur.
Vurgusuz olduğu zaman bazı ünlü harfler düşürülür. Daha kısa ve belirsiz olur. 
Vurgusuz olduğu zaman hem a ve hem ъ aynı biçimde telaffuz edilir. Bazı yerlerde a ve ъ arasındadır. Araba kelimesindeki a sesi gibi…
Ъ ünlü harfi pek çok Türkçe kelimede vardır. “Kanıt” kelimesi; Ъ ünlü harfinin fonetik transkripsiyonun hem vurgulu hem de vurgusuz hali arasındaki farkı gösterir. “Kanıt” kelimesindeki (a) harfi Bulgarca ъ ve a  ünlü  harflerinin vurgusuz biçimini, kanıt kelimesindeki (ı) harfi de Bulgarca ъ ünlü harfinin vurgulu biçimini gösterir.
Vurgulanmadığı zaman Bulgarcanın o ve у harfleri, bazen Türkçedeki o ve u arasında telaffuz edilir.
e ve и ünlülerinin telaffuzu vurgulanmadığı zaman değişmez.

SESSİZ HARFLER- СЪГЛАСНИ ЗВУКОВЕ

Bulgarcada 3 tip sessiz harf vardır. Bunlara yumuşak, sert  ve tınlayan sessiz harflerdir.
a) Yumuşak sessiz harfler:   б-в-г-д-ж-з               
b) Sert sessiz harfler      :   п-ф-к-т-ш-с-х-ц-ч-щ
c) Tınlayan sessiz harfler:   л-м-н-р-й-ь               
Bazı sessiz harflerin kelime içindeki konumuna göre telaffuzu değişir.

YUMUŞAK SESSİZ HARFLER - ЗВУЧНИ СЪГЛАСНИ

Her bir yumuşak sessiz harf, sert sessiz bir harfe karşılık gelmektedir.
Yumuşak sessiz harfler:   б-в-г-д-ж-з
Sert sessiz karşılığı       :  п-ф-к-т-ш-с

Bir kelimenin sonunda olduğu zaman (örneğin хляб – hlyab), yumuşak sessiz harf kendisine karşılık gelen sert sessiz harf gibi (хляп – hlyap) olarak telaffuz edilir. Böylece б (b) harfi, п (p) olarak söylenir.

Yumuşak sessiz bir harf herhangi bir sert sessiz harften önce yer aldığı zaman: (örneğin: общ – genel) kendi karşılığı olan sert sessiz harf gibi telaffuz edilir.  опщ. Щ (şt) sert sessiz bir harftir. Bu yüzden yumuşak sessiz harf olan б (b), sert sessiz karşılığı olan п (p) olur.

Örnekler:
в - ф - молив (kalem) - молиф (molif), всеки (herkes) - фсeки (fseki)
г - к - миг (an, moment) - мик (mik)
д - т - приход (gelir) - прихот (prihot), лодка (bot) - лoтка (lotka )
ж - ш - валеж (çağlayan) - валеш (valesh), бележка (not) - белешка (beleshka )
з - с - израз (ifade) - израс (izras), възпитание (eğitim) - въспитание (vaspitanie)

SERT SESSİZ HARFLER - БЕЗЗВУЧНИ СЪГЛАСНИ

Sert sessiz harflerin çoğunun karşılığı olan yumuşak sessiz bir harfi vardır. Karşılığı olmayan sert sessiz harflerin telaffuzu değişmez.
Sert sessiz harfler    :п-ф-к-т-ш-с-х-ц-ч-щ
Karşılığı olan yumuşak sessiz harfler:   б-в-г-д-ж-з
Sert sessiz bir harf, yumuşak sessiz bir harften önce yer aldığı zaman (örneğin: сграда – bina), karşılığı olan yumuşak sessiz bir harf gibi telaffuz edilir. Зграда.  Г yumuşak sessiz bir harftir. Bu yüzden с (s)harfi, з (z) olur.

Başka örnekler:
т - д - сватба (düğün) - свадба (svadba)

TINLAYAN SESSİZ HARFLER - СОНОРНИ СЪГЛАСНИ

Bulgarcada tınlayan sessiz harfleri hatırlamak için kolay bir yol ламарина (lamarina) kelimesidir. й ve ь harfleri dışında hepsini içine alır.

Konumuna göre telaffuzu değişen tek tınlayan sessiz harf "л" dir.
e, и, ю ve я harflerinden önce geldiğinde “lif” kelimesinde olduğu gibi л yumuşak bir biçimde telaffuz edilir.
a, ъ, о, у harflerinden önce yer aldığında yada kelimenin sonunda a geldiğinde л kalın telaffuz edilir.
!!!   й  harfi (и кратко – kısa i) sessiz bir harftir. И sesli harfine benzemez. 
Й yalnızca  kelimenin başında o harfinden önce veya kelimenin sonunda sesli bir harften sonra yer alabilir.
район (rayon - bölge), майка (mayka - anne), пуйка (puyka - hindi), войник (voynik - asker), герой (geroi - kahraman)  vb.

Й harfinin telaffuzu и sesli harfine benzemez, daha kısadır.
Örneğin:  "майка" kelimesinde ай “ay” olarak telaffuz edilir. "пейка" (peika-peyke) kelimesindeki ей “ey” olarak telaffuz edilir. "мой" (moy - benim) kelimesindeki ой “oy” olarak telaffuz edilir.

 ь (еr malık) harfinin kendine ait bir sesi yoktur. Onun görevi bir sessiz harfi yumuşatmaktır. Yalnız o - ьо (yo) kombinasyonunda kullanılır. Ьо kombinasyonu йо (yo) ile aynı biçimde telaffuz edilir.

Farkı ise: Ьо yalnız sessiz harften sonra kullanılır. шофьор (shofyor - sürcü), Кольо (Kolyo –erkek ismi). Йо ise kelimenin başında ve sesli bir harften sonra kullanılır. Йордан (Yordan – erkek ismi), майор (mayor – Belediye Başkanı).

"ио" kombinasyonu Bulgarca’da yoktur. (Fransızca kökenli kelimelerde kullanılır) ve iki ayrı sesli harf gibi telaffuz edilir. Örneğin: камион (kamyon - ka-mi-on - 3 heceli).

BİLEŞİK SESLER - СЪСТАВНИ ЗВУЦИ

ю ve я harfleri bileşik sesleri temsil eder. Her ikisi de bir sessiz ve bir sesli harfin bileşimidir.
ю=й+у (yu)
я=й+а (ya) or й+ъ (ya)
Bulgar alfabesi ( John kelimesinde olduğu gibi) "j" sesini temsil eden bir harfe sahip değildir. Bu sesi ifade etmek için "дж" harfleri kullanılır. Örnek:  Джон.
 
 VURGULAMA - УДАРЕНИЕТО

Vurgu sadece telaffuz için değil, aynı zamanda anlam açısından da çok önemlidir.
Kötü haber şu ki: Bulgarca’da vurgulama yeri için bir kural yoktur. Her bir kelime ayrı bir şekilde ezberlenmelidir.
Burada Bulgarca her bir kelimenin içindeki vurgu yeri; onları düzgün bir biçimde öğrenilmesine yardımcı olmak üzere altı çizili sesli harf ile verilmiştir. 

Bazı kelimelerde vurgunun yeri kelime şeklinin değişmesiyle: tekilden çoğula yada belirlilik tanımı eklenmesine göre değişebilir.

нещо (neshto - birşey) - неща (neshta -şeyler)
пeсен (pesen – bir şarkı) - песента (pesenta – o şarkı )
Vurgu yerinin değişmesine göre manası değişen kelimeler vardır.

Örnek:
вълна (vъlna - yün) - вълнa (valnа - dalga)
завет (zavet - lee, korunak) - завет (zavеt - miras)
роден (roden - yerli) - роден (rodеn - doğum)

CİNS İSİMLER – РОД НА ЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ
Bulgarcada isimlerin dilbilgisi açısından cinsiyet durumu: eril, dişil ve nötür olmak üzere üç şekildedir.
 
I. Eril - мъжки род (м.р.)
Sessiz harf ile sona eren isimler genellikle erildir.
мъж (mıj - adam)
град (grat - şehir)
брат (brat – erkek kerdeş, birader)
език (ezik - dil)

İstisnalar:
Erkek kişileri belirten tüm isimler, kelime sonuna bağlı olmaksızın erildir.
1. -a harfiyle biten isimler– баща (bashta - baba).
2. -я harfiyle bten isimler– съдия (sadiya - yargı).
3. -o  ile biten isimler– татко (tatko – babacığım), дядо (dyado - dede),  чичо (chicho - amca).
4. –e ile biten isimler– аташе (attache-ataşe).
-и ile biten bazı isimler de erildir. Örneğin: Ay isimleri– януари (yanuari - Ocak), февруари (fevruari - Şubat), vb. Çünkü месец (mesetz - ay) kelimesi erildir.

 II. Dişil - женски род (ж.р.)

-a or –я sesli harfleriyle sona eren isimler genellikle dişildir.
 жена (jena - kadın)
бира (bira - bira)
земя (zemya – yeryüzü, toprak)
стая (staya - oda)
идея (ideya - idea)

İstisnalar:
Sessiz harfle sona eren bazı kelimeler dişildir. (Genellikle soyut isimler) - вечер (veçer - akşam), пролет (prolet - bahar), младост (mladost - gençlik), радост (radost - çoşku).
Bir ipucu:  Genellikle bir heceden daha fazla olan ve –ост ile sona eren kelimeler  dişildir.

III.Nötr - среден род (ср.р.)

1. -o ile sona eren kelimeler genellikle nötrdür. - село (selo - köy), дърво (darvo - ağaç), писмо (pismo - mektup).
2. -e ile sona eren kelimeler genellikle nötrdür. - дете (dete - çocuk), море (more - deniz), училище (uçilişte - okul)
3.-и, -у, -ю  ile sona eren bazı isimler (genellikle Bulgarcadaki yabancı kelimeler) de nötrdür. - такси (taksi - taksi), бижу (bijyu - mücevher), меню (menyu - menü).

!!! Bulgarlarlar genellikle yabancı kelimeler yada isimlerin cinsiyet durumunu fonetik olarak ses yapısına göre belirler.
Örneğin, Bir restoranda bira sipariş etmek için şöyle söylemek zorundasınız:
Една бира, моля (edna bira, molya – bir bira lütfen)
“Bir” rakamını dişil şeklinde kullanmalısınız. Çünkü “bira” kelimesi Bulgarcada dişildir.

Eğer belirli bir ticari ürünü sipariş etmek istiyorsanız şöyle demelisiniz:
Една Каменица – dişil, çünkü Kamenitza kelimesi (Bulgar ticari markası) a  harfiyle sona ermektedir.
Една Стела Артоа – dişil, çünkü Stella kelimesi a harfiyle sona ermektedir.
Един Хайнекен – eril, çünkü Heineken kelimesi sessiz harfle sona ermektedir.

Özet:
Bulgarcada her bir cins isim kendi cinsiyet durumunu gösterir. Bu düşünce her bir cins ismin canlı bir yaratıkta olduğu gibi doğal olarak cinsiyete sahip olduğunu göstermektedir.
мъж (adam), баща (baba) ve чичо (amca) gibi kelimeler erildir ve жена (jena - kadın), майка (mayka - anne) ve леля (lelya – hala, teyze) gibi kelimeler dişildir.
Ne yazık ki, çoğu durumda bir kelimenin manası ipucunu kullanarak ismin cinsiyetini öngörebilmek için bir yol yoktur.
 
Örneğin: nötr olan cinsiyet sadece eşya yada hayvanlar değildir. момиче (momiçe - kız), момче (momçe - oğlan), дете (dete - çocuk)  gibi kelimeler de nötrdür.

Aynı zamanda маса (masa - masa)  dişildir ve стол (stol - sandalye) erildir. Bu yüzden her bir kelimenin cinsiyeti de ezberlenmek zorundadır.

DİŞİ İSİMLERİN KURULUMU - ОБРАЗУВАНЕ НА СЪЩЕСТВИТЕЛНИ ОТ Ж.Р.

Bulgarcada bir çok eril isimlerin dişil bir karşılığı vardır. Bunlar şu şekilde kurulabilir:

1. Meslek ünvanlarında eril isme  –ка sone eki eklemek suretiyle:
 учител (uçitel – öğretmen)  / учителка (uçitelka – bayan öğretmen)
продавач (prodavaç - satıcı) / продавачка (prodavaçka – bayan satıcı)
готвач (gotvaç – aşçı) / готвачка (gotvaçka – bayan aşçı)
директор (direktor, yönetici) / директорка* (direktorka – bayan yönetici)
лекар (lekar - doktor) / лекарка* (lekarka – bayan doktor)

* Bu durumlarda meslek ünvanlarında sıklıkla eril isim hem erkek hem de bayanlar için kullanılır. 
Örneğin: министър (ministır, hükümet üyesi bakan ), професор (profesör), съдия (yargıç), инженер (mühendis), шофьор (şoför) vb.

Bazı isimler dişil isim haline getirildiğinde değişime uğrar.

ученик** (uçenik – erkek öğrenci) /   ученичка (uçheniçka – kız öğrenci)
работник (rabotnik - işçi) /   работничка (rabotniçka – işçi kadın)
внук (vnuk – büyük oğul) /   внучка (vnuçka – büyük kız)

–ка son eki eklenmeden önce kelime sonundaki  –к harfinin –ч ‘ye dönüşmekte olduğuna dikkat ediniz.

**Bulgarcada öğrenci için farklı kelimeler vardır. İlköğretim ve lise için ученик – ve Üniversite öğrencisi için студент kullanılır.

2. Eril isme  –ица son eki eklemek suretiyle:

Bazı özel meslek ünvanları için:

цар (tzar *) /  царица (tzaritza)
крал (kral - kral)  /  кралица (kralitza – kıraliçe)
певец** (pevetz - şarkıcı) / певица ** (pevitza – bayan şarkıcı)

*Цар ve царица Ortodoks hristiyan ülkelerde en üst yöneticilerdir.
**Düzensiz kurulum: eril isme (певец), –ица eklenmesinden önce –ец son eki düşer. (Певица olur)

Hayvanlar için:
 
Erkek  /  Dişi
лъв (lъf - aslan) /   лъвица (dişi aslan)
гълъб (gъlap – güvercin) / гълъбица (galabitza)
тигър* (tigar - kaplan) / тигрица (tigritza)
орел* (orel - kartal)  / орлица (orlitza)

Dişil ismin son hecesindeki (-ъ, -е) sesli harflerinin düştüğüne dikkat ediniz.

3. Eril isme –иня son eki eklemek suretiyle:

бог (bog - Tanrı)   богиня (boginya - Tanrıça)

4. Bazı hayvan isimlerinde dişil biçim ana formdur.

котка (kotka – kedi)  /   котарак (kotarak – erkek kedi)
мечка (meçka – ayı)  /   мечок (mechok – erkek ayı)
овца (oftza - koyun)  /   овен (oven – koç)
лисица (lisitza – tilki)  /   лисугер (lisuger – erkek tilki)
сърна (sarna – karaca)  /   сръндак (srandak – erkek karaca)
патка, патица (patka, patitza - ördek)  /   паток (patok – erkek ördek)

 

ÖZNE ADILLARI – ЛИЧНИ МЕСТОИМЕНИЯ 
 
 
    tekil                çoğul
1. аз   Ben   1. ние   Biz
2. ти   Sen   2. вие   Siz
3. той   O (eril)   3. те   Onlar
тя   O (dişil)   0   0
то   O (nötr)   0   0
 
1. “то” hem eşya ve hayvanlar için hem de kişiler için kullanılır.
Örneğin: момиче (kız), момче (oğlan), дете (çocuk)   için “то” kullanılır.

Момчето тича. Oğlan koşuyor..
То тича.   O koşuyor.
Момичето яде ябълка. Kız elma yiyor.
То яде ябълка. O elma yiyor.     
Листото пада от дървото. Yaprak ağaçtan düşüyor.
То пада от дървото. O ağaçtan düşüyor.

стол (sandalye), път (yol) and кон (at)  kelimeleri erildir ve “той” ile ifade edilir.
маса, (masa), кофа (buket) and мечка (ayı) kelimeleri dişildir ve “тя”  ile ifade edilir.

2. “ти” tekil “sen” ve “вие” çoğul “siz”.
"Вие" resmi konuşmalarda hitap biçimidir.  “Вие” siz  kelimesi resmi hitap biçiminde daima ilk harfi büyük yazılır.
“ти” “sen” kelimesi yalnızca aile, arkadaşlar ve çocuklar arasında kullanılması önerilir.

OLMAK FİİLİ – ГЛАГОЛЪТ СЪМ

Olumlu biçim:

1. аз съм       Ben… im
2. ти си       Siz.. siniz
3. той е       O… dur. (eril)
    тя е       O… dur. (dişil)
    то е       O… dur. (nötr)
1. ние сме   Biz…iz.
2. вие сте   Siz…siniz)
3. те са       Onlar….dır
 
Önemli: Bulgarcada fiiller her bir kişi için ayrıdır.

negative form: eşya ön adılı ile fiil arasına не eklenir.

аз не съм   Ben… değilim.
ти не си               Sen … değilsin.
той не е               O .. değildir. (eril)
тя не е               O .. değildir.(dişil)
то не е               O … değildir. (Nötr)
ние не сме          Biz … değiliz.
вие не сте          Siz …değilsiniz.
те не са               Onlar .. değildirler.

"аз съм не", "ти си не"  biçimi doğru değildir.
 
İSİMLERİN ÇOĞUL BİÇİMİ – МНОЖЕСТВЕНО ЧИСЛО НА СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ

I. Eril isimlerin çoğul hali.
Hece sayısına göredir.

1.Birden fazla heceli eril isimler

Sessiz harfle sona eren ve çoğul için -и eklenenler:

гардероб (garderop - gardrop)  гардероби
писател (pisatel – yazar)   писатели
тротоар (trotoar - tretuvar)   тротоари

 -а, -я or -й – ile sona eren ve çoğul için -и ile değiştirilenler:

баща (bashta - baba)   бащи
съдия (sadiya - yargı)   съдии
бояджия (boyajiya - boyacı)   бояджии
герой (geroy - kahraman)   герои
завой (zavoy - dönüş)   завои
трамвай (tramvay)    трамваи
Bu çoğul biçimlerinde vurgu yeri değişmez.

2. Bir hece ile sona eren ve çoğul için -ове  son eki getirilen eril isimler:

град (grat – şehir)    градове
стол (stol – sandalye)  столове
блок (blok )  блокове
Bu isimlerin çoğul halinde vurgu yeri değişir.

II. Plural forms of feminine nouns.

1. Sesli harfle sona eren dişil isimlerin sonundaki -a veya –я harfleri,  -и ile değiştirilir.

маса (masa )  маси
шапка (şapkat)  шапки
чиния (çiniya - tabak)  чинии
история (istoriya – tarih, hikaye)  истории

2. Sessiz harfle sona eren dili isimler –и eklenerek çoğul yapılır.

 вечер (veçer – akşam)   вечери
радост (radost – sevinç)   радости
милост (milost – acıma, şefkat)   милости
Farklı durum: ръка (raka - el - ръце (ratze)

III. Nötr isimlerin çoğul biçimi.

1. Tüm tekil nötr isimlerin sonundaki –о harfi,  -a ile değişir.

село (selo - köy)   села
същество (saştestvo - yaratık)   същества
петно (petno - leke)   петна
легло (leglo - yatak)  легла
Bu isimler çoğul olduğunda vurgu son heceye kayar.

 дърво (darvo - ağaç) kelimesi farklı anlama göre iki çoğul forma sahiptir.
 дърва (darva - odun) and дървета (darveta - ağaçlar)

чудо (çudo – mucize, harika) çoğul halde düzensiz biçimdedir. - чудеса

2. –е ile sona eren yada и,-у, -ю ile sona eren yabancı kaynaklı  nötr isimler  kelime sonuna –та eklenerek çoğul yapılır.
море (more - deniz)   морета
магаре (magare - eşek)   магарета
врабче (vrapche - serçe)   врабчета
такси (taksi )   таксита
бижу (bijyu - jewel)   бижута
меню (menyu - menu)   менюта
Bu nötr isimler çoğul yapıldığında çoğunlukla vurgu yeri değişmez..

небе (nebе - gök) kelimesi anlamı biraz değişik iki çoğul forma sahiptir.
– небета (nebeta - gökler) ve небеса (nebesa - cennetler).

Bazı özel durumlar:

4. -ие veya –не tekil son ekiyle sona eren tüm nötr isimlerin  -ия ile sonlandırılarak çoğul yapılır.
изречение (izreçenie - cümle)   изречения
събитие (sabitie - olay)   събития
изискване (iziskvane - istek)   изисквания
изказване (iskazvane - konuşma)   изказвания

5. -ме  ile sona eren tüm nötr isimlerin sonuna -на  eklenerek çoğul yapılır.
време (vreme – zaman, hava durumu)   времена
име (ime – isim)   имена
знаме (zname – bayrak)   знамена
ра мо (ramo - omuz)    рамена
Yabancı kelimelerden реноме (renome - tekrar) and резюмe (resume-çözüm)düzenli biçimde –та eklenerek çoğul yapılır.  реномета, резюмета.

6.  -o ile sona eren bazı nötr isimleri çoğul yapmak için sonu -и ile değiştirilir. Bunlar çok seyrek istisnalardır.
 животно (jivotno – hayvan)   животни
насекомо (nasekomo – böcek)   насекоми
влечуго (vleçugo - kertenkele)    влечуги

7. -ие ile sona ermeyen bazı nötr isimler de son sesli harfi -я ile değiştirlerek çoğul yapılır.
 цвете (tzvete - çiçek)    цветя
лозе (loze – üzümbağı)    лозя

8. – це or -ще  ile sona eren bütün nötr isimlerin sonundaki –e,  -a ile değiştirlerek çoğul yapılır.
 
лице (litze - yüz)   лица
училище (uçilişte - okul)   училища

IV. Önemli: Çoğul için özel biçime sahip kelimeler vardır.
tekil             çoğul
човек (çovek – adam, kişi)     хора
дете (dete – çocuk)     деца
око (oko – göz)     очи
ухо (uho - kulak)     уши

V. Bulgarcada sadece tekil olan kelimeler:

1.Bazı soyut kelimeler :
 любов (lyubof - aşk), младост (mladost - gençlik), воля (volya – arzu, istek) vb.

2.Bazı kimyasal maddeler ve yiyecekler:
кислород (kislorot - oksijen), водород (vodorot - hidrojen), ориз (oris - pirinç) vb.

VI. Bulgarcada sadece çoğul olan kelimeler:
очила (oçila - gözlük), пари* (pari - para), финанси (finansi - finans) vb.
 
SAYILABİLİR BİÇİMLİ ERİL İSİMLER - БРОЙНА ФОРМА НА СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ ОТ МЪЖКИ РОД

Bulgarcada sesiz harfle sona eren eril isimlerin çoğul formunun dışında bir başka sayılabilir biçim olarak tanımlanan biçimi vardır. Sayılabilen biçim her hangi sayıdan sonra veya колко (kolko – kaç?, kaç tane?, ne kadar?), толкова (tolkova – o kadar), няколко (nyakolko – birkaç, biraz) zarflarından sonra kullanılır.

много (mnogo - çok) zarfından sonra düzenli çoğul form kullanılır.

-а veya -я  eklenerek yapılan sayılabilir biçimli eril isimler:

tekil                sayılabilir   çoğul
град (şehir)   града   градове
брой (sayı)   броя   броеве
зъб (diş)                зъба    зъби
         
Човек има 32 зъба.     32 sayısı nedeniyle sayılabilir.
32 dişli adam             
             
Птиците нямат зъби.   çoğul   
Kuşların dişlerin yoktur.       
         
От това списание са излезли няколко броя.    "няколко" zarfı nedeniyle sayılabilir.
Bu derginin birkaç sayısı vardı.       
     
Колко града има в България?    "колко" zarfı nedeniyle sayılabilir.
Bulgaristanda kaç şehir vardır.         
         
В България има много градове.   "много" zarfı nedeniyle çoğul.
Bulgaristanda bir çok şehir vardır. 
       
Bazı isimler sonundaki e veya ъ sesli harflerini çoğul haline gelince kaybederler. Ancak sayılabilir biçimde kaybetmezler.       
         
tekil   çoğul   Sayılabilir
театър   театри   театъра
прозорец   прозорци   прозореца

Önemli: Kişilerle ilgili eril isimlerde sayılabilir form kullanılmaz. Bunlar için çoğul form kullanılır.
Колко студенти, няколко учители, 5 ученици
Kaç üniversite öğrencisi, birkaç öğretmen, 5 öğrenci

ARDIŞIK SAYILAR – ЧИСЛИТЕЛНИ БРОЙНИ

1.едно   11.единайсет   21.двайсет и едно
2.две    12.дванайсет   22.двайсет и две
3.три    13.тринайсет   30.трийсет
4.четири   14.четиринайсет   40.четирийсет
5.пет   15.петнайсет   50.петдесет
6.шест   16.шестнайсет   60.шейсет
7.седем   17.седемнайсет   70.седемдесет
8.осем   18.осемнайсет   80.осемдесет
9.девет   19.деветнайсет   90.деветдесет
10.десет   20.двайсет   100.сто

Sayılar: 11-20, 30, 40, 60

11. единадесет (един-на-десет)
12. дванадесет (два-на-десет)
13. тринадесет (три-на-десет)
14. четиринадесет (четири-на-десет)
15. петнадесет (пет-на-десет)
16. шестнадесет (шест-на-десет)
17. седемнадесет (седем-на-десет)
18. осемнадесет (осем-на-десет)
19. деветнадесет (девет-на-десет)
20. двадесет (два-десет)
30. тридесет (три-десет)
40. четиридесет (четири-десет)
60. шестдесет (шест-десет),

Sayıların bu biçimleri konuşulan dilde kullanılmaz. Yukarıda belirtilen konuşma dilindeki biçimleri yazı dilinde de doğru kabul edilir. (единайсет, дванайсет vb.)

!!! Konuşma dilindeki sayı telaffuz biçimleri:
единайсе, дванайсе, тринайсе,…, деветнайсе, двайсе, трийсе, четирсе, педесе, шейсе, седемдесе, осемдесе, деведесе

sondaki  –т yutulur. петдесет ve деветдесет deki  т daha kolay telaffuz için kaybolur.   
40 sayısı daha fazla değişime uğrar.

!!! Aşağıdaki biçimler yazı dilinde doğru kabul edilmez.

200.двеста   2000.две хиляди
300.триста   3000.три хиляди
400.четиристoтин   10000.десет хиляди
500.петстотин   11000.единайсет хиляди
600.шестстотин   100000.сто хиляди
700.седемстотин   1000000.един милион
800.осемстотин   2000000.два милиона
900.деветстотин   5000000.пет милиона
1000.хиляда   1000000000.един милиард
2000000000. два милиарда

Sayılardaki cinsiyet durumu:

 1 sayısı eril için – един, dişil – една, nötr – едно ve çoğul  – едни.

Един мъж – eril-bir adam
Една жена – dişil-bir kadın
Едно дете – nötr-bir çocuk
Едни хора – çoğul-halk

Bu biçimler belirsiz takılar olarak da kullanılır.

 2 sayısı  eril için – два ,  dişil ve nötr için – две.

Два стола - (стол - eril) - iki sandalye(ler)
Две маси - (маса - dişil) – iki masa(lar)
Две легла - (легло - nötr) – iki yatak(lar)

The numbers хиляда (1'000), милион (1'000'000) and милиард (1'000'000'000) çoğul formları vardır
– хиляди, милиони, милиарди.

милион ve милиард sayıları ayrıca sayılabilir biçimleri vardır – милиона, милиарда – 
Örnek: много милиони fakat  двайсет милиона

Bazı sayıların telaffuzu:

71 – седемдесет и едно
89 – осемдесет и девет
150 – сто и петдесет,
Fakat 156 – сто петдесет и шест
1974 – хиляда деветстотин седемдесет и чeтири,
Fakat 1056 – хиляда и петдесет и шест
11743 – единайсет хиляди седемстотин четирийсет и три
210405 – двеста и десет хиляди четиристотин и пет
1654371 – един милион шестстотин петдесет и четири хиляди триста седемдесет и едно
1200000 – един милион и двеста хиляди
1000059 – един милион и петдесет и девет

Eril kişilik formlarına sahip olan sayılar kişileri ifade eden eril isimlerle beraber kullanılır. 

2,3 ve 4 sayılarından eril kişilik formu oluşturmak için –ма son eki eklemek gerekir.   
 
–ма (2 sayısı için  – eril biçime - два).
 два   двама
три   трима
четири   четирима

5,6,9 ve 10 sayılarından eril kişilik biçimi oluşturmak için –има son eki eklemek gerekir.
пет   петима
шест   шестима
девет   деветима
десет   десетима

7 ve 8 sayılarından eril kişilik formu oluşturmak için –ина son eki eklemek gerekir. Son hecedeki e sesi düşer.
седем   седмина
осем   осмина

Örnekler: двама мъже (but два стола), две жени, две деца.
мъже, kelimesiyle  eril kişilik formu kullanılır. Çünkü мъж (adam) eril bir isimdir.
стол (sandalye) kelimesiyle standart ardışık sayılar kullanılır.

Önemli: Ardışık bir sayının ardından gelen bir eril isim çoğulda eril kişilik formunda olmalıdır. Sayılabilir biçimde ise değil..
Doğru: трима студенти
Yanlış: трима студента, три студента, три студенти

İSİMLERİN BELİRLİ VE BELİRSİZ TANIMLIKLARI –
ОПРЕДЕЛИТЕЛЕН И НЕОПРЕДЕЛИТЕЛЕН ЧЛЕН ПРИ СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ

I. Belirsiz tanımlık:
Bulgarcada özel bir belirsiz tanımlık yoktur.

Ardışık sayı 1’; isimlerin eril, dişil, nötr veya çoğul oluşuna göre dört biçim alır.
Eril için - един
Dişil için - една
Nötr için - едно
Çoğul için  - едни

Genellikle cümle içinde belirsiz tanımlık düşer.  Gerçekte yalnızca anlamın açık olmadığı durumlarda kullanılır.

Той е един човек с късмет. = Той е човек с късмет. /O talihli bir adamdır.
Това е една ябълка. = Това е ябълка. /Bu bir elmadır.
Имам едно яке. = Имам яке. / Bir ceketim var.

Fakat
В хладилника има една бира (не две). /Buzdolabında bir bira var (iki değil).

II. Belirli tanımlık:
Bulgarcada belirli tanımlık ayrı bir kelime değil, isimle birlikte telaffuz edilen bir son ektir.

1. Dişil isimlerin belirli tanımlığı:
Dişil isimler  -та son eki alır.

жена (bir kadın)    жената ( o kadın, kadını)
идея (düşünce)   идеята (o düşünce, düşüncesi)
песен (bir şarkı)   песента (o şarkı, şarkısı)
пролет (bir bahar)   пролетта* (o bahar, baharı)
радост (bir sevinç)   радостта* (o sevinç, sevinci)
 
Dişil isim  –т ile sona erdiğinde belirli tanımlık çift  т  ile söylenir.

2. Nötr isimlerin belirli tanımlığı:
Nötr isimlere belirli tanımlık için -тo  eklenir.

село (bir köy)    селото (o köy, köyü)
море (bir deniz)   морето (o deniz, denizi)
изменение (bir değişiklik)   изменението (o değişiklik, değişikliği)
такси (bir taksi)   таксито (o taksi, taksiyi)
бижу (bir mücevher)   бижуто (o mücevher, mücevheri)
меню (bir menü)   менюто (o menü, menüyü)

3. Eril isimlerin belirli tanımlığı:
Eril isimler belirli tanımlık olarak -а, -ът, -я, -ят son ekleri alır.

 -ът ve -ят tanımlıkları tam tanımlık olarak adlandırılırlar ve yalnızca isim cümle içinde özne görevinde olduğu zaman kullanılır.
-a ve -я tanımlıkları eksik tanımlık olarak adlandırılırlar ve diğer bütün durumlarda kullanılır.

Örnek:
Конят спечели надбягването.    At yarışı kazandı.
At eylemi gerçekleştirdiği için özne durumdadır ve ят tam tanımlığı alır.

Fakat:
Ездачът язди коня.        Sürücü atı sürüyor.
Sürücü eylemi gerçekleştirdiği için öznedir ve ът  tam tanımlığı alır. At ise eylemden etkilenen olduğu için я eksik tanımlık alır.
 
Normal olarak halk konuşma dilinde tüm durumlarda yalnızca eksik tanımlıkları kullanır.  Ancak yazı dili için gereklidir.
 
-тел, -ар, -й son ekleriyle biten bu isimler -я veya –ят tanımlıkları alır.

учител (öğretmen)    учителя    учителят
лекар (doktor)   лекаря    лекарят
край (son)   края    краят

-я, -ят  tanımlığı alan bazı istisnalar:

ден (gün) - деня,
кон (at) - коня,
зет (damat) - зетя,
крал (kral) - краля,
цар (çar) - цаля,
сън (rüya) - съня,
път (yol) - пътя,
огън (ateş) - огъня,
нокът (tırnak) - нокътя,
лакът (dirsek) - лакътя.

Sessiz harfle biten diğer eril isimler -а yada -ът  son eki alır.

град (şehir)    града    градът
молив (kalem)   молива    моливът
компютър (bilgisayar)   компютъра    компютърът         

a veya –я son ekleriyle sona eren eril isimlere dişil olan –та eklenir.  Bunların tam yada eksik tanımlık için farklı biçimleri yoktur.
     
баща (baba)    бащата
съдия (yargı)   съдията
     
-o or –e ile sona eren eril isimlere nötr olan –тo eklenir. Onların da tam yada eksik tanımlıkları için farklı biçimleri yoktur.
     
чичо (amca)    чичото
аташе (ataşe)   аташето
     
4. Çoğul isimlerin belirli tanımlıkları:
Çoğul isimlere cinsiyetine bakılmaksızın belirli tanımlık fonetik olarak eklenir.
 
-и or -e  ile sona eren çoğul isimlere –тe eklenir.

Eril tekil     çoğul   членувана форма
град (şehir)   градове    градовете
народ (ulus)   народи    народите
баща (baba)   бащи    бащите
         
Dişil tekil   çoğul   членувана форма
жена (kadın)   жени    жените
вечер (akşam)   вечери    вечерите
ръка (el, kol)   ръце    ръцете
         
Nötr tekil   çoğul   членувана форма
животно (hayvan)   животни    животните
насекомо (böcek)   насекоми    насекомите
ухо (kulak)   уши    ушите
око (göz)   очи    очите
         
-а or -я  ile sona eren isimlere та  eklenir.

Eril tekil     /  çoğul /   членувана форма
крак (ayak,bacak)   крака    краката
господин (sayın bay)   господа    господата
брат (erkek kardeş)   братя    братята
         
Nötr tekil     / çoğul   / членувана форма
село (köy)   села    селата
море (deniz)   морета    моретата
цвете (çiçek)   цветя    цветята
изречение (cümle)   изречения    изреченията

SIFATLAR - ПРИЛАГАТЕЛНИ

Sıfat bir ismi tarif etmek için kullanılan kelimedir.
Büyük bir ev.   Güzel bir şehir.

Bulgarcada sıfatlar eril, dişil, nötr ve çoğul için farklı biçimlerdedir.  Çoğul formu tüm cinsiyetler için aynıdır.  İsmin ilgili şeye göre sıfat değişir.  Sıfatın ana formu eril tekil kişi formudur. Sözlüklerde bu form yazılıdır.

Sessiz harfle biten sıfatlar genellikle erildir.  нов (yeni), стар (eski), студен (soğuk), висок (uzun) vb.

İstisnalar: Bazı türetilmiş sıfatlar:

мъжки (erkek - мъж – adam kelimesinden),
детски (çocuğun, çocukların - дете – çocuk kelimesinden)
градски (şehrin, şehre ait - град – şehir kelimesinden).

Not:  –ски ile biten tüm sıfatlar erildir.

Dişil sıfatlar  eril forma -a  eklenerek yapılır.
eril:    /          dişil:
дървен (ahşap)-дървена
мързелив (tembel)-мързелива
зелен (yeşil)- зелена

Eril formda -ки, -ски ile biten sıfatlar, dişil formda –a ya dönüşür.
мъжки    мъжка
градски    градска

İstisna: син (mavi) – синя

  син  kelimesinin iki anlamı vardır.
1.син (sıfat) - mavi
2.син (isim) – oğul


Nötr sıfatlar eril biçime –o eklenerek kurulur.
 
eril   /       nötr
дървен (ahşap)   дървенo
мързелив (tembel)   мързеливo
зелен (yeşil)   зеленo

Eril sıfatlar -ки, -ски ile bittiği zaman, nötr formun sonu –и ye dönüşür.
 мъжки   - мъжко
градски   - градскo

İstisna: син - синьо

Çoğul sıfatlar eril biçimin sonuna -и  ekleyerek yapılır.

masculine   /  plural
дървен (ahşap)   дървени
мързелив (tembel)   мързеливи
зелен (yeşil)   зелени
син (mavi)   сини !!!
мъжки   мъжки
градски   градски

-ки, -ски ile biten sıfatlar için eril formun çoğul biçimi:

Bazı sıfatlardan başka formlar kurulurken ses açısından değişikliğe uğrar.
Örneğin: Son hecesinde ъ harfi içeren eril sıfatlardan dişil, nötr ve çoğul biçim kurulduğunda ъ sesi kaybolur.
 
eril   dişil   nötr   çoğul
малък   малка    малко    малки
добър   добра    добро    добри

Son hecesinde e harfi içeren bazı eril sıfatlardan dişil, nötr ve çoğul form kurulduğunda e harfi kaybolur.
eril   dişil   nötr   çoğul
тъмен   тъмна    тъмно    тъмни
дребен   дребна    дребно    дребни
         
Bulgarcada sıfat, nitelediği isimden önce değişikliğe uğrar.
     
красив мъж    Yakışıklı adam
красива жена   Güzel kadın
красиво дете   Güzel çocuk
красиви хора   Güzel insanlar
     
İsmi niteleyen birden fazla sıfat varsa hepsi isimden önce yer alır ve virgülle ayrılır.
 Голяма, красива, бяла къща – big beautiful white house.

SIFATLARIN BELİRLİ TANIMLIKLARI – ЧЛЕНУВАНЕ НА ПРИЛАГАТЕЛНИТЕ

Bir sıfat, belirli tanımlık taşıyan bir ismi nitelediğinde sıfat tanımlık alır.

I. Eril sıfatların belirli tanımlıkları:
Eril sıfatlara -ия, -ият  son ekleri eklenir.

Eril sıfatlar  /  Eksik tanımlıklı form  /   Tam tanımlıklı form
нов   новия    новият
стар   стария    старият
син   синия    синият

–и  ile sona eren Eril sıfatlara -я, -ят son ekleri eklenir.
градски    градския    градският

Tam tanımlık (-ят, -ият) kullanımındaki kural isimlerdeki kuralın aynısıdır.
Eğer cümle içinde sıfat özneyi niteliyorsa yada öznenin kendisi ise tam tanımlık kullanılır.

Bazı sıfatlar bazen isim gibi işlev görebilir ve bu durumlarda onlar cümlenin öznesi olabilirler. *
Örneğin: близък (sıfat) – yakın (sıfat), akraba, yakın (isim)

Örnekler:
Той отива в града.    O (erkek) şehre gitti.
Той отива в големия град.   O (erkek) büyük şehre gidiyor.
Столът е удобен.   (o) sandalye rahattır.
Новият стол е удобен.   (o) yeni sandalye rahattır.

II. Dişil sıfatların belirli tanımlığı

Dişil sıfatlar, dişil formun  sonuna -та  eki alır.
Dişil form  /  Belirli tanımlıklı biçimi
нова   новата
стара   старата
синя   синята
градска   градската

Örnekler:
Това е масата.    Bu masadır.
Това е дървената маса.   Bu ahşap masadır.

III. Nötr sıfatların belirli tanımlığı

Nötr sıfatlar Nötr formun sonuna -тo  eki alır.

Nötr form    / Belirli tanımlıklı form
новo   новoтo
старo   старoтo
синьо   синьото
градскo   градскoтo

Örnekler:
Момчето плува в морето.    Oğlan denizde yüzüyor.
Момчето плува в синьото море.   Oğlan mavi denizde yüzüyor.

IV. Çoğul sıfatların belirli tanımlığı

Çoğul sıfatlarda, çoğul forma -тe eki eklenir.
plural form    form with definite article
нови   новите
стари   старите
сини   сините
градски   градските

Sıfat, belirli tanımlık taşıyan bir ismi nitelediği zaman,tanımlığı sıfat alır.
     
Това е къщата.    Bu evdir.
Това е новата къща.   Bu yeni bir evdir.
Yanlış: Това е нова къщата.

Önemli: Hem sıfat ve hem de isme, ikisine birden tanımlık koymayınız.
Yanlış:Това е новата къщата.

Birden fazla sıfat olduğunda sadece ilk olanı belirli tanımlık alır.
Това е хубавата, нова, бяла къща.   Bu güzel, yeni, beyaz evdir.
 

 
SIRALAMA SAYILARI – ЧИСЛИТЕЛНИ РЕДНИ

 Sıralama sayıları I, II, III ve IV özel biçimlere sahiptir.

I първи – Birinci
II втори - İkinci
III трети - Üçüncü
IV четвърти - Dördüncü

Diğer sıralama sayıları asal sayıların sonuna –и  ekleyerek kurulurlar.  Bazen son hecedeki e  düşer.

V пети - (пет + и) - Beşinci
VI шести – (шест + и) - Altıncı
VII седми – (седем + и) – Son hecedeki e  sesli harfi düşer- Yedinci
VIII осми – (осем + и) – Son hecedeki e harfi düşer - Sekizinci
IX девети – (девет + и) - Dokuzuncu
X десети – (десет + и) - Onuncu

XI единайсети veya единадесети (Kurala uygun biçimi)  – Her ikisi de düzgün, (konuşma dilindeki söylenişi - единайсти) - Onbirinci
XII дванайсети veya дванадесети - (konuşma dili formu – дванайсти) – Onikinci vb..
XIX деветнайсети veya деветнадесети - (Konuşma dili biçimi– деветнайсти) – Ondokuzuncu.
XX двайсети veya двадесети - (konuşma dili biçimi– двайсти) - Yirminci
XI двайсет и първи
XII двайсет и втори
XXX трийсети veya тридесети - (konuşma dili biçimi – трийсти) - Otuzuncu
XXXI трийсет и първи
XL четирисети veya четиридесети - (colloquial form – четирсти) – Kırkıncı vb.

Sıfatlar gibi sıralama sayılarının da eril, dişil, nötr ve çoğul biçimleri vardır.

eril   dişil   nötr   çoğul
първи    първа   първо   първи
втори   втора   второ   втори
трети   трета   трето   трети
.           
пети   пета   пето   пети
.           
девети   девета   девето   девети
Vb.

Eril ve çoğul biçimler aynı şekilde çakışmaktadır.

Belirli tanımlıklı sıralama sayıları:

eril   dişil   nötr   çoğul
Tam tanımlık   Eksik tanımlık
           
първия   първият   първата   първото   първите
втория   вторият   втората   второто   вторите
 Vb.

Sıralama sayılarının kısaltmaları Romen rakamlarıyladır - I, II, III, IV vb.

"I" Birinci demektir. (1nci), "II" - İkinci (2nci) vb.

Sıralama sayılarının cinsiyetini vurgulamak istiyorsanız şu yolu izleyin:

 I-ви - Birinci (eril),
 I-ва (dişil),
I-во (nötr),
 I-ви (çoğul)

Örnekler:
I-ви урок (Birinci ders), I-ва среща (İlk karşılaşma), I-во място (Birinci yer),
I-ви впечатления (İlk izlenimler)
Ve böyle devam eder.
II-ри, II-ра, II-ро, II-ри - (2nci)
III-ти, III-та, III-то, III-ти - (3ncü)
IV-ти, IV-та, IV-то, IV-ти - (4ncü) vb.

Cümle içinde sıfatlara benzer biçimde sıralama sayıları niteledikleri isimden önce yer alır ve cinsiyetiyle uyumlu olmalıdır.
 Örnekler:
Той живее на осмия етаж.
O Sekizinci katta yaşar. 
етаж – eril cinsiyetli isimdir.
 
Те посещават този град за втора поредна година.
Onlar bu şehri ard arda iki yıl ziyaret ettiler.
година – dişil cinsiyetli isimdir.
 
Тя се класира на първо място.
O (dişi) ilk yeri aldı.
място – nötr cinsiyetli isimdir.
 
Семейство Петрови са трети в списъка.
Petrovi ailesi listede 3. sıradalar.
Семейство Петрови – çoğuldur.
 
 
 
 

DOLAYSIZ VE DOLAYLI NESNE ADILLARI (ZAMİRLERİ)  –
ЛИЧНИТЕ МЕСТОИМЕНИЯ КАТО ПРЯКО И НЕПРЯКО ДОПЪЛНЕНИЕ

Henüz özne adılları (zamirleri) denilen bir dizi adılları öğrendiniz. Adından da anlaşılacağı gibi özne adılları cümlede öznenin yerine geçen adıllardır.

Örnek:
 Maria odaya giriyor. O odaya giriyor.
Maria cümlenin öznesidir.  – Eylemi kim yapıyor?  O giriyor.

Adıl / zamir dolaysız veya dolaylı olarak davrandığı zaman farklı bir adıl dizisi kullanılır. 
Sen Maria’yı görüyorsun. Sen onu görüyorsun.
Sen öznedir.  – Eylemi kim yapıyor? – Sen görüyorsun.
Maria dolaysız nesnedir. – Kimi görüyorsun ? – Onu.
Sen Maria ile konuşuyorsun. Sen onunla konuşuyorsun. 
Sen  öznedir. Eylemi kim yapıyor ?  Sen konuşuyorsun. 
Maria dolaylı nesnedir. – Kiminle konuşuyorsun ? Onunla.

Bu yüzden Maria isminin yerini alan adıl/zamir olan “O” bir özne gibi davranır. Dolaysız nesne olarak davrandığı zaman özne “O” dur.  Dolaylı nesne gibi davrandığı zaman da özne “Ona-onunla”dır.

Şimdi bu durumun Bulgarcada nasıl olduğunu görelim.
Иван учи английски. Той учи английски.    Eylemi kim yapar? - Ivan
Ivan Türkçe öğreniyor. O Türkçe öğreniyor..   Özne (Ö)
     
Мария познава Иван. Мария го познава.   Maria kimi biliyor ? - Ivan
Maria biliyor Ivan’ı. Maria biliyor onu.   Direkt özne (DÖ)
     
Мария учи с Иван. Тя учи с него.   O kiminle çalışıyor? - Ivan
Maria İvan ile çalışıyor . O çalışıyor onunla.   Dolaylı özne (IO)     

Aşağıda direkt ve dolaylı özne zamirleri/adılları yan yana verilmiştir.

Özne zamirleri / Türkçesi/ Direct Özne Zamirleri -uzun biçim / Direkt özne zamirler- kısa biçim/
Dolaylı özne zamirleri- uzun biçim / Dolaylı özne zamirleri- kısa biçim / Türkçesi

аз    Ben   мене / мен   ме   на мене/ на мен   ми   Beni-bana

ти   sen   тебе / теб   те   на тебе/ на теб   ти   Seni-sana

той   O (eril)   него   го   на него   му   Onu-ona

тя   O (dişil)   нея   я   на нея   й   Onu-ona
то   O (nötr)   него   го   на него   му   Onu-ona
ние   Biz   нас   ни   на нас   ни   Bizi-bize

вие / Вие...Siz (resmi)...вас / Вас...ви / Ви ...на вас  на Вас   ви  Ви   Sizi-size (resmi)

те   Onlar   тях   ги   на тях   им   Onları-onlara

1. Her iki biçimde doğru kabul edilir. Fakat мене ve тебе  günlük konuşma dilinde daha sık kullanılır.
2. Eril biçim, nötr cinsiyete aynı biçimde denk gelmektedir.
3. Dolaysız zamir й, daima и (ve) bağlacında anlatılacağı üzere yazılı vurgu ile hecelenir.
4. вие, ви, вас zamirleri siz (resmi) anlamında olduğunda, büyük harfler ile yazılır.  Bakınız: Özne zamirleri..

Gördüğünüz gibi, Direkt özne ve dolaylı özne zamirleri uzun ve kısa biçimlere sahiptir. Kısa biçimler daha çok sık kullanılır, fakat uzun biçimlerin kullanlıması gereken durumlar da vardır.
 
1. Direkt özne zamiri veya dolaylı özne zamiri konusunu vurgulamak istiyorsanız:

 Direkt özne zamiri –kısa biçim:

Аз виждам Иван.    Аз го виждам.
Ben Ivan’ı gördüm    Ben onu gördüm .

Direkt özne zamiri-uzun biçim:
Аз виждам Иван (а не Мария).    Aз виждам него (не нея).
Ben Ivan’ı gördüm  (Maria’yı değil).   Ben gördüm onu (eril)
(değil onu) (dişil).
     

Dolaysız özne zamiri – kısa biçim
Мария говори на Иван.    Мария му говори.
Maria Ivan’la konuşuyor    Maria onunla konuşuyor.

Dolaysız özne zamiri-uzun biçim
Мария говори на Иван, не на Яна.    Мария говори на него, не на нея.
Maria Ivan’la konuşuyor, Yana ile değil.     Maria onunla (eril) konuşuyor, onunla (dişil) değil. .

2. Direkt özne zamirlerinin bir ön ekten sonra yer aldığında: 
Мария се разхожда с Иван.    Тя се разхожда с него.
Maria İvan ile yürüyor.   O(dişil), onunla (eril) yürüyor 
   
Има пейка под дървото.   Има пейка под него.
Ağacın altında peyke var.    Onun altında bir peyke var.

Dikkat: Direkt özne zamirlerini bir ön ek ile birlikte asla kulanamazsınız.

Direkt ve dolaylı özne zamirleri fiilden önce yer alır.

Аз го гледам, той ми се усмихва.
Ben ona (eril) baktım .   O bana baktı.
Direkt özne zamiri   Dolaylı özne zamiri

Аз му говоря, той ме слуша.
Ben onunla (eril) konuştum.     O beni dinledi. .
Dolaylı özne zamiri     Direkt özne zamiri

Tek istisnai durum: öznenin cümle içinde yutulmuş olduğu zamandır.
Аз го гледам.    Гледам го.    Ben ona baktım
    Direkt özne zamiri
Мария ми говори.   Говори ми.    O benimle konuşuyor.    Dolaylı özne zamiri
             
Aynı cümle içinde hem direkt özne zamiri, hem de dolaylı özne zamiri var olduğu zaman: dolaysız özne zamiri daha önce gelir. 

Той продава книгата на Милена. Той й я продава.
O (eril) kitabı Milena’ya satıyor.  O(eril) onu, ona satıyor
Dolaysız özne zamiri : й (на нея, на Милена)
Direkt özne zamiri: я (нея, книгата)

Майката разказва приказки на децата. Тя им ги разказва.
Anne çocuklara hikayeler anlatıyor.  O onları, onlara anlatıyor.
Dolaysız özne zamiri: им (на тях, на децата)
Direkt özne zamiri: ги (тях, приказките)
 
İki fiilli cümlelerde, zamirler ilgili olduğu fiilin hemen önünde yer almalıdır.
Onu sana anlatmak istiyorum. 
Искам да ти го кажа.

Onu onlara göndermeniz gerekir.                                                                                       Трябва да им го изпратиш.
BULGARCA ZAMANLAR SİSTEMİ –
СИСТЕМАТА НА БЪЛГАРСКИТЕ ГЛАГОЛНИ ВРЕМЕНА –
Bölüm: 1

 Bulgarcada 9 zaman vardır. Her bir zaman kipinin temel mantığını ve kullanım kurallarını iyi anlamak çok önemlidir.

I. Şimdiki zaman: Сегашно време.

Bulgarcada şimdiki zaman (сегашно време) şimdiki zamanda gerçekleşen bir fiili yada durumu ifade etmek için kullanılır.   

Пиша – Yazarım, Yazıyorum. Yazmaktayım. (Türkçede ayrı ayrı zamanlarla ifade edilen fiil yada durum Bulgarcada bir zamanla ifade edilir.)
Спя – Uyurum, Uyuyorum, Uyumaktayım.

Türkçede hem geniş zaman (Yazarım) ve hem de şimdiki zaman (yazıyorum) Bulgarcaya şimdiki zaman - сегашно време – пиша olarak tercüme edilir.

Bu iki zaman arasındaki anlam farkı Bulgarcada fiil biçimiyle ifade edilemez. Bu ancak eklenen bazı detaylar ile mümkün olabilir.

 Yazarım (geniş zaman) - Пиша (сегашно време) - Аз умея да пиша. (Yazmayı bilirim) veya  Пиша за вестник "24 часа" - журналист съм. (24 saat gazetesine yazıyorum (yazarım) –Ben gazeteciyim.)
Yazıyorum (şimdiki zaman) - Пиша  (сегашно врeме) - В момента пиша писмо Ben şu anda bir  mektup yazıyorum).

Geçmişte başlayıp şimdiki zamanda tamamlanmış fiiller, Bulgarcada geçmiş zaman olarak kullanılır.
Geçmişte yapılmış ama şimdiki zaman ile bağlantısı olan işlerdir.

Faksı aldım (geçmiş zaman) - Получил съм факса (минало неопределено време-Belirsiz geçmiş zaman).
Fakat bazan bu durum сегашно време (şimdiki zaman) Bulgarcaya şutip kalıplarla çevrilir:
Onu 10 yıldan beri tanırım  - Познавам го от 10 години. (познавам (bilmek-tanımak) şimdiki zamandadır).

Temel kural: Fiil 10 yıl önce başlamasına rağmen halen tamamlanmamıştır ve şimdiki zamana kadar uzanmaktadır. (Ben hala onu tanırım) 

Şimdiki zamanın hikayesi  Bulgarcaya genellikle сегашно време (şimdiki zaman) biçimiyle çevrilir.

Bu şirkette 3 yıldır çalışmaktayım - Работя за тази компания от 3 години.
Sofyada 1992’den beri yaşamaktayım. - Живея в София от 1992 година.

Aynı kural – Fiil geçmiş zamanda (3 yıl önce veya 1992 yılında) başladı ve henüz tamamlanmadı ve şimdiki zamanda devam etmektedir.  ( Ben halen şirket için çalışıyorum ve Sofyada yaşıyorum)

Bütün gün boyunca uyumaktayım. - Спя цял ден.
Bütün gün boyunca henüz bitmemiştir, fiilin şimdi de devam ettiği düşünülmektedir.

Özet:

Bulgarca şimdiki zaman  (сегашно време)- Türkçede üç zamana karşılık gelmektedir. Geniş zaman, şimdiki zaman, şimdiki zamanın hikayesi…

Bazı durumlarda belirsiz geçmiş zaman Bulgarcaya şimdiki zaman сегашно време ile çevrilebilir.

Bulgarca şimdiki zaman (сегашно време)’nin diğer kullanım halleri:

1. Geniş zaman  ayrıca yakın geleceği ifade etmek için kullanılır.                                  Идвам след пет минути – 5 dakika içinde geliyorum/geleceğim.

Yada belirli bir gelecekteki fiili ifade etmek için:
Заминавам за Лондон другия месец -  Gelecek ay Londradan ayrılıyorum.
Türkçede bu durum şimdiki zamanla ifade edilir.

Yukarıdaki her iki durumda da temel fikir şudur ki: Gelecekteki fiil öngörülmektedir ve şimdiki zamana çok yakındır.  Birinci durumda fiil yüzde yüz belirli ve kesinlikle geri çevrilemez olduğundan şimdiki zaman ile ifade edilmiştir.

 2.  Bulgarcada şimdiki zamanın çok yaygın bir kullanımı Şimdiki zamanın hikayesidir. Geçmişteki bir fiili tarihsel bir bağlam içinde ifade etmek için şimdiki zaman  сегашно време kullanırız.

 България приема християнството през 864 година.                                                            Bulgaristan hristiyanlığı 864’te benimser. 

Българската армия побеждава кръстоносците в битката при Клокотница през 1230 година. Bulgar ordusu Haçlıları 1230’da Klokonitza savaşında yener.                                                                                                                                                         
Bu kullanım biçimi tarih kitaplarında, ansiklopedilerde ve her çeşit kitaplarda  yaygındır. 
Bulgarcada şimdiki zaman öğrenmek için “Bulgarcada şimdiki zamanlı fiiller” konusuna bakınız.
 
 
 
 
BULGARCADA ŞİMDİKİ ZAMANLI FİİLLER – I. FİİL ÇEKİMİ                                                                 СЕГАШНО ВРЕМЕ НА ГЛАГОЛИТЕ ОТ ПЪРВО СПРЕЖЕНИЕ

Mastar fiil biçimi: Türkçede mastar denilen ve fiil köküne “mek, mak” eki eklenerek oluşturulan olmak, yapmak, etmek vb. fiil biçimleridir.

Bulgarcada mastar fiil biçimi yoktur. Bulgarcada fiilin temel biçimi; birinci tekil kişi fiil biçimidir. Sözlüklerde yer alan fiil biçimi budur.

 1. Genellikle Bulgarcada (-ая, -ея, -ия içeren, -юя ve –яя içindeki)           sesli harf + я   ile sona eren (1. tekil kişi) fiiller;  mastar fiil biçimindedirler.

Örnekler:                                                                                                                                    зная (bilmek), живея (yaşamak), пия (içmek), плюя (tükürmek), влияя (etkilemek)

İstisnalar:   –оя ile sona eren fiiller; II. mastar fiil çekimdirler.
безпокоя (се), боя се, броя, доя, кроя, стоя, строя

Bir fiilin çekimini yapmak için kelime sonundaki -я  ekini çıkarmak ve değişik kişiler için aşağıda belirtilen ekleri ilave etmek gerekir.

 Tekil   Çoğul
1. –я   1. -ем
2. -еш   2. -ете
3. - е   3. –ят

Örnek: зная – я = зна + ekler…

1. аз зная*   1. ние знаем
2. ти знаеш   2. вие знаете
3. той знае   3. те знаят
     тя знае   
     то знае
   
* 1. tekil kişinin düzensiz biçimi olan знам  günlük konuşma dilinde çok sık kullanılır. Her iki biçimi de doğrudur. 

Bunlar olumlu biçimlerdir !

Türkçede olumsuz biçim fiile ses uyumuna göre (ma, me, mi, mı, mu, mü) eki eklenerek kurulur.

Biliyorum. Bilmiyorum.                                                                                             
Yaptı.     Yapmadı.
Gelecek.    Gelmeyecek. 
Oluyor.    Olmuyor.
Seviyor.    Sevmiyor.
Gülüyor.    Gülmüyor.

Bulgarcada fiilin olumsuz biçimini elde etmek için gereken şey yalnızca; özne zamiri yada isim  ile fiil arasına не olumsuzluk takısının konulmasıdır.

1. аз не зная   1. ние не знаем
2. ти не знаеш   2. вие не знаете
3. той не знае   3. те не знаят
     тя не знае   
     то не знае   
     
Мария знае английски.   Maria  Türkçe bilir (konuşur)
Мария не знае немски.   Maria Almanca bilmez (konuşmaz)
     
2. (1. tekil kişi)   –a ile sona eren bazı fiiller I. Fiil çekimidir.   
-жа, -ча veya –ша ile sona eren bir çok fiil I.fiil çekimi değildir.
Ancak bazı istisnaları vardır: мажа, режа, стрижа, дъвча, плача, бърша, реша gibi fiiller I. Fiil Çekimidirler.
Diğer -a (-ба, -га, -да, -за, -ка, -на, -ра, -та) ile sona eren fiiller I. Fiil çekimidirler.

 Son eklerin listesi tam değilse de bu liste referans olarak kullanılabilecek kadar yaygın olan fiilleri içermektedir.

 Örnekler: чета (okumak), пиша (yazmak), мога (yapabilmek).
Bir fiilin kip çekimini yapabilmek için –a son ekini kaldırmak ve değişik kişilere ait son ekleri eklemek gerekmektedir.
 
Tekil   Çoğul
1. –а   1. -ем
2. -еш   2. -ете
3. - е   3. –ат

Örnek: чета – а = чет + son ekler

1. аз чета    1. ние четем
2. ти четеш   2. вие четете
3. той чете    3. те четат
     тя чете   
     то чете   
 
Gördüğünüz gibi son ekler aynıdır; 1.tekil kişi fiil –a or –я ve 3. .çoğul kişi –ат, -ят hariç olarak..
Bunlar olumlu biçimleridir.

Negative biçimleri elde etmek için özne zamiri (yada isim) ile fiil arasına не olumsuzluk ekini koymak gerekir.

 1. аз не чета    1. ние не четем
2. ти не четеш   2. вие не четете
3. той не чете    3. те не четат
     тя не чете     
     то не чете   
     
Иван чете вестник сутрин.   Ivan sabah gazete okuyor.
Мария не чете вестници.   Maria gazete okumaz.

Ям ile sona eren fiillerdeki –м dahi I. Fiil çekimidir. Bu fiil, яд- düzensiz fiil köküne sahip olduğundan  I. Fiil çekimi için (1.tekil kişi hariç) son ekler ilave ederiz.  Formlar aşağıda verilmiştir.

 1. аз ям    1. ние ядем
2. ти ядеш   2. вие ядете
3. той яде    3. те ядат
     тя яде   
     то яде   

BULGARCADA ŞİMDİKİ ZAMANLI FİİLLER – II. FİİL ÇEKİMİ – 
СЕГАШНО ВРЕМЕ НА ГЛАГОЛИТЕ ОТ ВТОРО СПРЕЖЕНИЕ

 Türkçede fiilin ana formu mastardır. Fiil köküne eklenen –mek, -mak ile oluşturulur. Yapmak, etmek, gitmek gibi…

Bugarcada fiillerin mastar biçimi (eylemlik) bulunmaz.  Bulgarcada fiillerin ana formu 1.tekil kişi için kullanılan biçimdir. Sözlüklerde bu biçim bulunmaktadır.

  Bulgarcada sessiz harf + я ile sona eren fiiller genellikle  II. Fiil çekimidirler.

Örnekler: вървя (yürümek), говоря (konuşmak), правя (yapmak), ходя (gitmek, yürümek), работя (çalışmak, işlemek), мисля (düşünmek) vb.

İstisnalar: дремя, капя, къпя, хапя, щипя  bunlar I. Fiil çekimidirler.
Bir fiilin çekimini yapmak için –я son ekini kaldırıp, yerine değişik kişiler için uygun son ekleri eklemek gerekir.
 
tekil    çoğul
1. –я   1. -им
2. –иш   2. -ите
3. –и   3. –ят

Örnek: говоря – я = говор + son ekler…

1. аз говоря    1. ние говорим
2. ти говориш   2. вие говорите
3. той говори   3. тe говорят
     тя говори   
     то говори   
Bunlar olumlu biçimlerdir.

Türkçede fiilin olumsuz biçimi için  -ma, -me eki kullanılır.
Bilirim.
Bilmem.

Bulgarcada, olumsuz biçim oluşturmak için yalnızca özne zamiri (veya isim) ile fiil arasına не  olumsuzluk eki konulur. 

1. аз не говоря    1. ние не говорим
2. ти не говориш   2. вие не говорите
3. той не говори   3. тe не говорят
     тя не говори   
     то не говори   
     
Мария говори испански.   Maria İspanyolca konuşur.
Мария не говори китайски.   Maria Çince konuşamaz.

2. -жа, -ча veya -ша ile sona eren fiiller genellikle II. fiil çekimidirler.
Birkaç istisna vardır: мажа, режа, стрижа, дъвча, плача, бърша, реша
Bunlar I. Fiil çekimidirler.

Örnekler: служа (hizmet etmek), уча (ders çalışmak, öğrenmek), пуша (sigara içmek)
Fiilin çekimi yapmak için  gereken şey: -a  son ekini çıkarmak ve yerine değişik kişiler için uygun II. Fiil çekimi son eklerini koymaktır. 

tekil    çoğul
1. –а   1. -им
2. –иш   2. -ите
3. –и   3. –ат

Örnek: уча – а = уч + son ekler…

1. аз уча    1. ние учим
2. ти учиш   2. вие учите
3. той учи   3. те учат
     тя учи   
     то учи
   
Gördüğünüz gibi son ekler aynıdır: 1. tekil kişi için –a veya –я, ve 3. çoğul kişi için –ат, -ят harç olarak
Bunlar olumlu biçimlerdir.

Olumsuz biçim oluşturmak için  özne zamiri (veya isim) ile fiil arasına не  olumsuzluk ekini eklemek gerekir. 

1.аз не уча    1.ние не учим
2.ти не учиш   2.вие не учите
3.той не учи   3.те не учат
тя не учи   
то не учи   
     
Повечето студенти учат за изпит.   Öğrencilerin çoğu sınavlara çalışıyorlar. 
Някои студенти не учат за изпит.   Bazı öğrenciler sınavlara çalışmıyor. 
 
Özet:

Bulgarcada fiillerin mastar biçimi yoktur. Sözlüklerde bulunan bfiçimi: 1. tekil kişiye ait fiildir.
 (1. tekil kişiye göre) -a veya –я ile sona eren fiiller hem I. Hem de II. Fiil çekimidirler.
Birinci ve ikinci fiil çekimlerine ait fiillerin karşılaştırmalı bir tablosu: 
       1. fiil çekimi   2. fiil çekimi
1. tekil kişi    аз   -а, -я   -а, -я
2. tekil kişi   ти   -еш   -иш
3. tekil kişi   той, тя, то   -е   -и
           
1. çoğul kişiler   ние   -ем   -им
2. çoğul kişiler   вие    -ете   -ите
3. çoğul kişiler   те   -ат, -ят   -ат, -ят
 
 
 BULGARCA ŞİMDİKİ ZAMANLI FİİLLER- III. FİİL ÇEKİMİ:                                                        СЕГАШНО ВРЕМЕ НА ГЛАГОЛИТЕ ОТ ТРЕТО СПРЕЖЕНИЕ

Türkçede fiilin ana formu mastardır ve fiil köküne –mek, -mak eklemekle oluşturulur.  Bulgarcada fiillerin mastar biçimi yoktur. Onun yerine 1. tekil kişi fiiller sözlüklerde yer alır.

Bulgarcada –м (-ам, -ям) ile sona eren fiiller III. Fiil çekimidirler. 

Örnekler: искам (istemek), обичам (sevmek), обиждам (aşağılamak), забравям (unutmak), променям (değiştirmek).

İstisna: ям fiili I. Fiil çekimidir.

1.–ам ile sona eren fiiller.

Fiilin çekimini yapmak için gerekli olan şey: sonundaki -ам  son ekini kaldırmak ve yerine değişik kişilere uygun gelen son ekleri eklemektir. 

tekil    Çoğul
1. –ам   1. –аме
2. –аш   2. –ате
3. -а   3. –ат

Örnek: искам – ам = иск + son ekler …

1. аз искам    1. ние искаме
2. ти искаш   2. вие искате
3. той иска   3. те искат
     тя иска   
     то иска   

2.–ям ile sona eren fiiller:

Fiilin çekimini yapmak için gerekli olan şey: sonundaki -ям  son ekini kaldırmak ve yerine değişik kişilere uygun gelen son ekleri eklemektir. 

tekil    çoğul
1. –ям   1. –яме
2. –яш   2. –яте
3. -я   3. –ят

Örnek 2: забравям – ям = забрав + son ekler…

1. аз забравям    1. ние забравяме
2. ти забравяш   2. вие забравяте
3. той забравя   3. те забравят
     тя забравя   
     то забравя   
 
Bunlar olumlu biçimlerdir.

Türkçede olumsuz biçim –ma olumsuzluk eki kullanılarak yapılır.
 Bilirim.  Bilmem.
Olumsuz biçim oluşturmak için  özne zamiri (veya isim) ile fiil arasına не  olumsuzluk ekini eklemek gerekir. 

1. аз не искам    1. ние не искаме
2. ти не искаш   2. вие не искате
3. той не иска   3. те не искат
     тя не иска   
     то не иска   
     
1. аз не забравям   1. ние не забравяме
2. ти не забравяш   2. вие не забравяте
3. той не забравя   3. те не забравят
     тя не забравя   
     то не забравя   
     
Той не иска да излиза тази вечер.   O bu gece dışarı çıkmak istemiyor.
     
Bulgarcada fiillerin yüzde doksanı  III. Fiil çekimidirler.

Özet:

Bulgarcada fiilerin mastar hali yoktur. Sözlüklerde 1.tekil kişiye ait fiil yer alır.
(1. tekil kişilerde)  -a veya –я ile sona eren fiiller hem 1. ve hem de 2. fiil çekimindedirler. 
 (1. tekil kişilerde)  -aм veya –ям ile sona eren fiiller 3. fiil çekimidirler.

        I. fiil çekimi   II. fiil çekimi   III. fiil çekimi
1.tekil kişi    аз   -а, -я   -а, -я   -ам, -ям
2. tekil kişi   ти   -еш   -иш   -аш, -яш
3. tekil kişi   той, тя, то   -е   -и   -а, -я
               
1. çoğul kişiler   ние   -ем   -им   -аме, -яме
2. çoğul kişiler   вие    -ете   -ите   -ате, -яте
3. çoğul kişiler    те   -ат, -ят   -ат, -ят   -ат, -ят


"ИМА" AND “НЯМА” KELİMELERİNİN KİŞİSEL OLMAYAN BİÇİMLERİ                                                      БЕЗЛИЧНИТЕ ФОРМИ “ИМА” И “НЯМА”

 Bulgarcada “имам” fiilinin anlamı “sahip olmak”tır. “vardır” anlamındadır.

аз имам   Benim var
ти имаш   Senin var
той има   Onun var (eril)
тя има   Onun var (dişil)
то има   Onun var(nötr)
     
ние имаме   Bizim var
вие имате   Sizin var
те имат   Onların var

3.tekil şahıs için “има”  fiili Bulgarcada kişisel olmayan biçim olarak “vardır” manasında kullanılır. 

 Örnekler:
Има книга на масата.
Masa üzerinde bir kitap vardır.  (tekil)
Има много дървета в гората.
Ormanda bir çok ağaç vardır.  (çoğul)

Olumsuz biçim oluşturmak için özne zamiri (veya isim) ile fiil arasına “не” olumsuzluk eki eklediğimizi hatırlayalım.

 Örneğin:
той иска…   O ister…
той не иска…   O istemez…
тя е…   O…….. dur. (dişil)
тя не е…   O …….. değildir. (dişil)

“имам”  fiilinin olumsuz biçim bu yolla oluşturulmaz.  Bulgarcada  sahip olmamayı ifade eden “нямам” “benim yok” fiili bulunur. 

аз нямам    Benim yok
ти нямаш Senin yok
той няма    Onun yok (eril)
тя няма    Onun yok (dişil)
той няма    Onun yok (nötr)
     
ние нямаме  Bizim yok
вие нямате  Sizin yok
те нямат   Onların yok

3. tekil kişi “няма” fiili Bulgarcada kişisel olmayan biçim olarak Türkçede  “Yoktur” anlamında kullanılır.

 Örnekler:

Няма химикал в чантата. /  Çantada kalem yoktur.
Няма нищо на масата.    /   Masanın üzerinde hiçbir şey yoktur.
Няма никого у дома.      /   Evde kimse yok.
Няма (никакви) хора на улицата.  /   Caddede hiç kimse yok.

Kişisel olmayan biçim  няма fiili; ayrıca Bulgarcada gelecek zamanda olumsuz biçim oluşturmak için kullanılır.
İSİMLERİN HİTAP BİÇİMİ                                                                                              ЗВАТЕЛНА ФОРМА НА СЪЩЕСТВИТЕЛНИТЕ ИМЕНА

Bulgarcada özel isimler ve isimlerin onlara hitap edildiğinde kullanılan özel biçimleri vardır.  Bunlara hitap biçimi denir.
 
 I. Eril isimlerin hitap biçimi
Eril isimler ve özel isimlerin hitap biçimi  - e, -ю son ekleri eklenerek oluşturulur. 

Örnekler:
господин (Bay)    господине
доктор   докторе
професор   професоре
Иван   Иване
Петър    Петре
Димитър    Димитре
учител (öğrenci)   учителю
приятел (arkadaş)   приятелю

Bazı isimler son hecede ъ sesinin düşmesi gibi ses değişikliklerine uğrar. Петър ve Димитър ‘da olduğu gibi...
Sesli harfle sona eren eril isimlerin değişik hitap biçimi yoktur
чичо (amca), дядо (dede), Петко (erkek ismi)

II. Dişil isimlerin hitap biçimi

Dişil isimlerin hitap biçimi -a  son ekinin; -o veya –e  son ekleriyle değiştirilmesiyle  oluşturulur. 

Örnekler:
майка (anne)   майко
сестра (kızkardeş)   сестро
леля (hala-teyze)   лельо (Unutma ki: я = й+а yada й+ъ)
госпожа (Bayan-evli)   госпожо
госпожица (Bayan-evlenmemiş   госпожице
хазайка (toprak sahibi hanımefendi)   хазайке

Sessiz harfle sona eren dişil  isimlerin hitap biçimi yoktur. 

–я ile sona eren dişil isimlerin hitap biçimi; sondaki я, йo veya ьо ile değiştirilerek oluşturulur.     
Мария   Марийо
Надя    Надьо
Fakat bu biçimler artık kullanılmıyor. Kaba olarak algılanmaktadır. Onun yerine asıl biçimleri olan Мария, Надя ‘nın kullanılması tercih edilmelidir. 

-ка ile ile sona eren dişil isimlerin hitap biçimi vardır.
Иванка   Иванке
Донка    Донке

Nötr cinsli isimler, çoğul isimler ve –o ile sona eren özel isimlerin değişik biçimli hitap şekilleri yoktur. 

господа (baylar)   господа
госпожи (bayanlar)   госпожи
Тошо (Тодор - kısa şekli)   Тошо
Иво (Ивайло – kısa şekli)   Иво
 
OLUMSUZLUK – ОТРИЦАНИЕ

Türkçede olumsuz bir cümleyi olumlu bir cümleden kurabilirsiniz.

 1. –me, -ma  olumsuzluk eki kullanarak:
Mektup yazıyor. – Mektup yazmıyor.
 O Bulgarca öğreniyor. --  O Bulgarca öğrenmiyor.
 Veya:
2. Değil veya yok kelimesi ekleyerek.
Mutluyum.    --  Mutlu değilim.
 Onun bir çok arkadaşı vardır.  Onun hiç arkadaşı yok.
Bulgarcada olumlu bir cümleden olumsuz bir cümle kurmak için gereken şey sadece özne zamiri ( veya isim) ile fiil arasına  “не” olusuzluk edatını koymaktır.
 
Ти пишеш писмо.    Sen mektup yazıyorsun.
Ти не пишеш писмо.   Sen mektup yazmıyorsun.
     
Той учи български.   O Bulgarca öğreniyor.
Той не учи български.   O Bulgarca öğrenmiyor.
     
Аз съм щастлив.   Ben mutluyum
Аз не съм щастлив.   Ben mutlu değilim     

Bir sorunun cevabı olumsuz olduğu vakit,  “hayır” sözcüğü iki defa belirir.
 Искаш ли бира? -  Bira istiyor musun ?
 Не, не искам.  – Hayır, istemiyorum.
 Bu durum Bulgarcada olumsuz cümle oluşturmanın şemasını göstermektedir.

 Bazı olumlu cümleler ve onların olumsuz karşılıkları:
нещо    Bir şey   нищо   Hiç birşey
някого   birisi   никого   Hiçbiri, hiç kimse
някой   Birisi, bir kimse    никой   Hiçbiri, Hiç kimse
някога   bazan   никога   Asla, hiçbir zaman

Örnekler:
Знаеш ли нещо за Мария?
Maria hakkında bir şey biliyor musun ?
Не, не зная нищо.
Hayır, hiçbir şey bilmiyorum.

някой ve  някого (никой ve никого ile ilgili olarak) arasındaki fark:
някой ve никой: cümle içinde özne olarak yer aldıkları zaman kullanılır.
Някого ve никого: cümle içinde tümleç olarak yer aldığı zaman kullanılır.

Örneğin:
Някой е оставил съобщение на телефонния секретар.
Birisi telefon sekretere bir mesaj bırakmış.
Някой (birisi) bu eylemi yapmış. Bu yüzden cümlenin öznesidir.

Никой не те е търсил докато беше навън.
Hiç kimse sen dışarıda iken seni sormadı.
Никой (hiçkimse) bu eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir.

Ти познаваш ли някого в Англия?
İngiltere’de hiç kimseyi tanıyor musun ? 
Ти (sen) eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir.  Някого (hiç kimse)  doğrudan tümleçtir.

Не, не познавам никого .
Hiç kimseyi tanımıyorum.
Аз (ben) bu eylemi yaptı. Bu yüzden cümlenin öznesidir. Никого (hiç kimse) doğrudan tümleçtir.

Dikkat: Çifte olumsuzluk
 Bulgarcada çifte olumsuzluk mümkündür. 

Не виждам никого.
Hiç kimseyi görmüyorum.
Никога не съм бил в Япония.
Japonyada hiç bulunmadım.
 
BULGARCA  GELECEK ZAMANLI  FİİLLER
БЪДЕЩЕ ВРЕМЕ НА ГЛАГОЛИТЕ В БЪЛГАРСКИЯ ЕЗИК

Bulgarcada gelecek zamanlı fiiller; özne zamiri ile şimdiki zamanlı fiil  arasına  ще  edatı ekleyerek oluşturulur. 

Örnekler:

I. fiil çekimi:
Present       Future
живея   yaşamak   ще живея
1. аз живея   аз ще живея
2. ти живееш   ти ще живееш
3. той       той     
    тя   живее   тя    ще живее
    то       то   
1. ние живеем   ние ще живеем
2. вие живеете   вие ще живеете
3. те живеят   те ще живеят
     
II. fiil çekimi:
Present       Future
уча    Ders çalışmak   ще уча
1. аз уча   аз ще уча
2. ти учиш   ти ще учиш
3. той       той     
тя    учи   тя    ще учи
то       то   
1. ние учим   ние ще учим
2. вие учите   вие ще учите
3. те учат   те ще учат

III. fiil çekimi:
Present       Future
обичам   sevmek   ще обичам
1. аз обичам   аз ще обичам
2. ти обичаш   ти ще обичаш
3. той       той     
    тя    обича   тя   ще обича
    то       то   
1. ние обичаме   ние ще обичаме
2. вие обичате   вие ще обичате
3. те обичат   те ще обичат

съм (olmak) fiilinin gelecek zamanı:
съм  fiilinin gelecek zaman için iki biçimi vardır.  Onlardan biri Şimdiki zaman + ще  edatı…
 
Present       Future
1. аз съм   аз ще съм
2. ти си   ти ще си
3. той       той   
    тя   е   тя   ще е
    то       то   
1. ние сме   ние ще сме
2. вие сте   вие ще сте
3. те са   те ще са

Diğer biçimi ise düzensizdir.  бъд  köküne I. Fiil çekimi son ekleri eklenerek oluşturulur. 
1. аз ще бъда
2. ти ще бъдеш
3. той   
    тя    ще бъде
    то   
1. ние ще бъдем
2. вие ще бъдете
3. те ще бъдат

Düzensiz biçimi daha yaygın olarak kullanılır. Ancak her iki biçim de doğru kabul edilir.